Εισερχόμεθα στην εκκλησιαστική περίοδο του κατανυκτικού τριωδίου και εν συνεχεία στην περίοδο της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής. Είναι ίσως ο κατάλληλος καιρός να προσπαθήσουμε να νικήσουμε όσο περισσότερο μπορούμε τα πάθη μας.
Τα πάθη δεν είναι σύμφυτα της ανθρώπινης φύσεως, που δημιουργήθηκε απαθής. Πάθος και φύση σύμφωνα με την αρχή και την έννοια του είναι δεν συνυπάρχουν μεταξύ τους.
Το πάθος ''φυσικώς εν τη φύσει ου πέφυκεν, ου γαρ έστι κτίστης παθών ο Θεός.'' Τα πάθη που γεννά η αμαρτία είναι υποστατικά και φυσικά ανύπαρκτα και αδρανή αλλότρια στη φύση της ανθρώπινης ψυχής που είναι απαθής. Τα πάθη είναι επιπρόσθετα και παρεπόμενα, η παρά φύσιν προσθήκη στην ψυχή. Είναι οι αισθήσεις της κακίας, η κακή και δυσεκρίζωση συγκατάθεση του λογισμού και η θέληση της καρδιάς που αγαπά να ρέπει και να βρίσκεται μόνιμα στις βλαβερές και θλιβερές επιθυμίες και στις κακές ορέξεις, να αιχμαλωτίζεται από τον άμετρο πόθο του αισθητού και του αισθησιακού. Τα πάθη έχουν την ρίζα τους, όχι στην ανθρώπινη φύση, αλλά στην ανθρώπινη θέληση, γιατί το κακό γενικά δεν γίνεται πραγματικότητα, παρά με την θέληση, που είναι η μοναδική του ουσία, εκείνη που του δίνει κάποια ύπαρξη και το τοποθετεί σαν εμπόδιο κοινωνίας ανάμεσα στον Θεό και στον άνθρωπο. Η κακή θέληση του ανθρώπου ''εκτρέπει την αρχική κατεύθυνση της καρδιάς για να πάει να ζητήσει το απόλυτο στα είδωλα, κακίες, πάθη'', και να ριχτεί στη λατρεία του εαυτού του, της φιλαυτίας, της θελήσεώς του για δύναμη, κάνοντάς τα ένα δαιμονικό α υ τ ο ε ί δ ω λ ο''. Η βούληση από απλή δυνατότητα προς το κακό, γίνεται πράξη και το κακό ριζώνει στην ψυχή, την οποία καθιστά αιχμάλωτή του.
Ο Μέγας Αντώνιος διδάσκει ότι ''η τίκτουσα τα πάθη της κακίας εστίν η αμέλεια και η ραθυμία των ανθρώπων''. Τα πάθη είναι ''παρά φύσιν κίνησις ψυχής κατά την προς τον λόγον απείθειαν''. Στο βάθος κάθε καταστάσεως πάθους, είτε φιλοδοξία είναι αυτό ή ερωτισμός, είτε τυχερά παιχνίδια ή ναρκωτικές ουσίες, βρίσκεται ένας απλοϊκός μηχανισμός κατοχής, ο οποίος όταν χαλάσει, μας κτυπά με την απέραντη μετριότητα του αδύνατου περιεχομένου του, τελικά με την ανία, που δεν μπορεί να νικηθεί με την προσπάθεια να κατασκευασθεί ο νέος άνθρωπος με συστήματα και στατιστικές ,με μια αμφίβολη ειρήνη και με κατασκευές του επίγειου παράδεισου.
Στην Ορθόδοξη παράδοση τα πάθη φέρουν το χαρακτηριστικό και περιεκτικό όνομα, ''κ ό σ μ ο ς''. Ο κόσμος που πρέπει να αρνούμαστε είναι η αμαρτωλότητα, που συνιστά το καθολικό γνώρισμα και τον χαρακτήρα της πεσμένης ανθρώπινης φύσης και που αποτελεί τον παράδεισο των παθών. Είναι ο παρόντας αιώνας, ο απατεώνας, ο αιώνας της σάρκας, η επιθυμία και το θέλημα που αντιστρατεύεται και στρέφεται εχθρικά στον Θεόν. Είναι η πολιτεία του ανθρώπου που αλλοτριώθηκε από τον Θεό, η ζωή της αυτονομίας και της αυτάρκειας, η κατάσταση όπου θριαμβεύει η αυτολατρεία και λατρεία του σαρκικού ανθρώπου, των επιθυμιών και των θελήσεών του, η αλογία και τα πάθη, η πλάνη και το ψέμα, το σκοτάδι και το μίσος, πάνω στα οποία ο κοσμοκράτορας του αιώνος τούτου ίδρυσε το κράτος του, τη δουλεία της ετερονομίας.
Η Ευαγγελική περικοπή, που ενσαρκώνεται στην ασκητική παράδοσή μας, να μην αγαπούμε τον κόσμο και τα πράγματά του, δεν έχει την έννοια και τον σκοπό να μισήσουμε αδιάκριτα τα κτίσματα του Θεού, αλλά να κόψουμε και να καταστρέψουμε τα πάθη και μάλιστα τις αφορμές των παθών.
Ο αγώνας μας να βγούμε από το σκοτάδι και την πλάνη του ''κ ό σ μ ο υ'', ταυτίζεται με τον αγώνα των παθών και την συντριβή τους.
Το μίσος του ''κόσμου'' είναι φιλία προς τον Θεό και η φιλία του ''κόσμου'' έχθρα προς τον Θεόν.
''Ότι, η του κόσμου φυγή την προς Χριστόν καταφυγήν χαρίζεται''.
Μαρία Δημητρακοπούλου
Δημοσιογράφος Ρ.Σ. Ιεράς Μητροπόλεως Ηλείας
