γράφει ο πρ. Νικόλαος Κατσηδήμας
Αγαπητοί μας Χριστιανοί και φίλοι ευλογημένοι, η τέταρτη Κυριακή των Νηστειών είναι αφιερωμένη στον Όσιο Ιωάννη τον Ηγούμενο της Μονής Σινά, ένα πολύ μεγάλο άγιο και σπουδαίο συγγραφέα, που μελέτησε σε βάθος την ανθρώπινη ψυχή και συμπεριφορά κι έγραψε ένα από τα πιο σπουδαία βιβλία όλων των εποχών την «Κλίμακα».
Ποιος είναι ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος και πως η τιμή της μνήμης του συνδέεται με την περίοδο της Σαρακοστής του Πάσχα την οποία διανύουμε; Ο Άγιος Ιωάννης είναι αυτός που βίωσε και έγραψε την Κλίμακα του Παραδείσου, που έζησε την ανάβαση του ανθρώπου από την κόλαση μέχρι τον Ουρανό, μέχρι τον Παράδεισο. Άνθρωπος που οδήγησε την ψυχή του, από την κόλαση στον παράδεισο και μίλησε για όσα βιώνει ο άνθρωπος πολεμώντας με τον διάβολο που βρίσκεται πίσω από την αμαρτία. Η Κλίμακα του Παραδείσου, σύμφωνα με τον Άγιο Ιωάννη της Κλίμακος είναι οι αρετές: η ταπείνωση, η πίστη, η νηστεία, η πραότητα, η υπομονή, η αγαθότητα, η καλοσύνη, η ευσπλαχνία, η φιλαλήθεια, η αγάπη, η ομολογία και πολλές άλλες αρετές που περιγράφονται στην Καινή Διαθήκη, το σημαντικότερο βιβλίο όλων των εποχών.
ο Άγιος Ιωάννης έζησε τον 6ο αιώνα. Προερχόταν από εύπορη οικογένεια και μπόρεσε έτσι να λάβει ανώτερη μόρφωση. Σε νεαρή ηλικία αναχώρησε για την έρημο του Σινά μαζί με τον αδερφό του, Γεώργιο. Έγινε υποτακτικός του αββά (γέροντα) Μαρτυρίου. Δεκαεννιά χρόνια αργότερα αποσύρθηκε σε ένα σπήλαιο, στην περιοχή «Θολάς». Ασκήθηκε εκεί στην ησυχαστική ζωή για σαράντα χρόνια, φτάνοντας σε μέτρα αρετής και αγιότητας. Προς το τέλος της ζωής του αναδείχθηκε ηγούμενος της Μονής του Σινά. Οι συνασκητές του, τον θεωρούσαν «νέο Μωϋσή», αφού «το καθαρό νερό της διδασκαλίας του έσβηνε κάθε πνευματική δίψα». Είχε ακόμη και το χάρισμα της θαυματουργίας!
Η μνήμη του εορτάζεται κανονικά την 30η Μαρτίου, αλλά επαναλαμβάνεται η εορτή σήμερα (Δ΄ Κυριακή των Νηστειών), διότι η Ορθόδοξη Εκκλησία με αυτό τον τρόπο μας προβάλλει προς μίμηση ένα άνθρωπο σαν και εμάς, που με την άσκηση έφθασε σε εκατονταπλασίονα καρποφορία και αγιότητα. Κυρίως όμως προβάλλεται ο Άγιος Ιωάννης διότι μετά τις τρεις βασικές Κυριακές της Μεγ. Τεσσαρακοστής, οι όποιες μας δίδουν τα συγκεκριμένα δογματικά στοιχεία της πίστεως, με τα οποία εξασφαλίζονται οι προϋποθέσεις ορθής λατρείας του Θεού και μετά την ενίσχυση που δεχόμαστε από την παρουσία του Τιμίου Σταυρού, την τέταρτη αυτή Κυριακή παρουσιάζεται η άλλη πλευρά του θέματος, δηλ. η μεθοδολογική ενημέρωση με το βιβλίο της «Κλίμακος» και η θεολογική κατοχύρωση της εσωτερικής αναγεννήσεως, που επιτυγχάνεται με την ασκητική και κατανυκτική ζωή του πιστού, που περιγράφεται στο βιβλίο αυτό του Αγίου Ιωάννου. Γι' αυτό διαβάζεται και στις Ιερές Μονές την περίοδο αυτή η «Κλίμακα». Λέγεται «Κλίμαξ» (σκάλα) και περιγράφει αναλυτικά, με πολλά παραδείγματα και μεγάλο ενδιαφέρον και για κάθε Χριστιανό αλλά και για τους ψυχολόγους, τα ανθρώπινα πάθη και τις αρετές, δηλαδή τα σκαλοπάτια που μας κατεβάζουν μακριά από το Θεό και τα σκαλοπάτια που μας ανεβάζουν προς Αυτόν.
Ο Ηγούμενος της Ραϊθώ, Ιωάννης του ζήτησε να καταγράψει όσα ταιριάζουν στη μοναχική πολιτεία και να του τα στείλει. Τα περίμενε μάλιστα σαν «Θεόγραφες Πλάκες».Οι αρετές μοιάζουν, λέει ο όσιος Ιωάννης, με τα σκαλιά από την κλίμακα, που είδε ο Ιακώβ να ξεκινάει από τη γη και να φτάνει στον ουρανό. Διότι η μία παραπέμπει στην άλλη και ανεβάζουν στον ουρανό όποιον θέλει. Γι' αυτό το έργο του ονομάστηκε «Κλίμαξ». Η κλίμακα είναι ένα βιβλίο με ομιλίες του Αγίου Ιωάννη. Αντικείμενο των ομιλιών αυτών είναι τα σκαλοπάτια της πνευματικής ανάβασης των Μοναχών, μέσα από την προσωπική τους άσκηση. Επειδή όμως ο αγώνας για να φτάσει ο άνθρωπος στην κατά Θεόν τελείωση με τις αρετές δεν αφορά μόνο τους μοναχούς, γι' αυτό η μελέτη της «Κλίμακας» είναι ωφέλιμη και για κάθε Ορθόδοξο Χριστιανό!
Με την σειρά ο όσιος Ιωάννης αναφέρεται και στα εξής θέματα: απάρνηση των εγκοσμίων, υπακοή (στον πνευματικό), μετάνοια, μνήμη θανάτου, «χαροποιόν πένθος» (δηλ. πένθος για την αμαρτία, με την χαρά που δίνει η ελπίδα στον Θεό). Ακολούθως περιγράφονται τα σκληρά πάθη, με τα οποία καλείται να πολεμήσει ο πνευματικός αγωνιστής: οργή, μνησικακία, καταλαλιά (κατηγορία, συκοφαντία), πολυλογία, ψέμα, ακηδία (έλλειψη διάθεσης για πνευματικό αγώνα), γαστριμαργία, ανηθικότητα, φιλαργυρία, αναισθησία, ύπνος, δειλία, κενοδοξία (ματαιοδοξία), υπερηφάνεια, βλασφημία, πονηρία. Περιγράφει όμως και τις αντίστοιχες αρετές: αοργησία, σιωπή, εγκράτεια, αγνεία και σωφροσύνη, ακτημοσύνη, αγρυπνία, πραότητα, απλότητα, ταπεινοφροσύνη. Μιλάει τέλος για τους γλυκείς καρπούς των ασκητικών μόχθων: την κατάκτηση της ησυχίας, της μακαρίας προσευχής, της απουσίας των παθών. Το αριστούργημά του είναι ο εικοστός έκτος από τους λόγους του, ο «περί διακρίσεως». Μιλάει γενικά για τα πάθη, τις αρετές, τους λογισμούς και τη διάκρισή τους.
