Η εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973 αποτελεί κορυφαία στιγμή της αντιδικτατορικής πάλης στην Ελλάδα. Δεν υπήρξε ένα μεμονωμένο αυθόρμητο ξέσπασμα, αλλά το αποτέλεσμα μιας συσσωρευμένης αγανάκτησης απέναντι σε ένα αυταρχικό καθεστώς που επί επτά χρόνια είχε περιορίσει κάθε μορφή πολιτικής και κοινωνικής ζωής. Το ακόλουθο αφήγημα παρουσιάζει τα γεγονότα μέρα–μέρα, με στόχο να αποδώσει τόσο την ιστορική αλληλουχία όσο και το κλίμα εκείνων των ημερών.

Τρίτη 13 Νοεμβρίου
Η Αθήνα ξυπνά σε ένα βαρύ, βουβό φθινόπωρο. Ωστόσο, στα αμφιθέατρα και στους διαδρόμους των σχολών έχει πυρακτωθεί η συζήτηση: οι φοιτητές αποφασίζουν κινητοποιήσεις με αιχμή τις διαγραφές, την αστυνομική παρουσία και το δικαίωμα στη δημοκρατική έκφραση. Στο Πολυτεχνείο αρχίζουν να συγκεντρώνονται ομάδες αποφασισμένων φοιτητών. Η αρχική ιδέα είναι μια ειρηνική διαμαρτυρία• όμως καθώς περνούν οι ώρες, το πλήθος μεγαλώνει και η ατμόσφαιρα αποκτά δυναμική κατάληψης.
Το απόγευμα, οι πύλες κλείνουν συμβολικά, και η κατάληψη ξεκινά. Στα εργαστήρια ηλεκτρολόγων και μηχανολόγων στήνεται πρόχειρα ένας ραδιοφωνικός πομπός. Οι πρώτες εκπομπές ακούγονται δειλά, σχεδόν ψιθυριστά, στα ραδιόφωνα της Αθήνας: «Εδώ Πολυτεχνείο…». Μέσα στον χώρο οι φοιτητές συζητούν, οργανώνονται, φτιάχνουν επιτροπές. Η νύχτα πέφτει και το κλίμα δεν θυμίζει πια απλή φοιτητική κινητοποίηση• θυμίζει αρχή μιας εξέγερσης.

Τετάρτη 14 Νοεμβρίου
Με το πρώτο φως της ημέρας φαίνεται πόσο έχει αλλάξει η κατάσταση. Η κατάληψη έχει παγιωθεί. Στις πύλες συρρέουν χιλιάδες φοιτητές, μαθητές, εργαζόμενοι, ακόμη και γονείς που θέλουν να δείξουν συμπαράσταση. Η Πατησίων σιγά σιγά μετατρέπεται σε ποτάμι κόσμου. Στην καρδιά του Πολυτεχνείου, ο ραδιοσταθμός δυναμώνει τη φωνή του και αποκτά πιο ξεκάθαρο πολιτικό χαρακτήρα: «Λαέ της Ελλάδας, το Πολυτεχνείο είναι δικό σου, αγωνίζεται για τη δική σου λευτεριά».
Στους χώρους του ιδρύματος η αυτοοργάνωση βελτιώνεται. Υπάρχουν πρόχειρα ιατρεία, επιτροπές τροφίμων, ομάδες περιφρούρησης. Τα πανό γεμίζουν τους τοίχους: «Κάτω η Χούντα», «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία». Στην πόλη επικρατεί ανησυχία. Το καθεστώς παρακολουθεί στενά, αλλά δεν επεμβαίνει• σε αυτό το στάδιο πιστεύει πως η κινητοποίηση θα ξεφουσκώσει. Αντιθέτως, μεγαλώνει.

Πέμπτη 15 Νοεμβρίου
Από τις πρωινές ώρες τα γεγονότα παίρνουν πλέον μαζικό, ιστορικό χαρακτήρα. Εκατοντάδες πολίτες περνούν την πύλη για να αφήσουν τρόφιμα ή να δουν από κοντά τι συμβαίνει. Ο ραδιοσταθμός μεταδίδει ασταμάτητα, ενθαρρύνοντας τον λαό να ενωθεί στον αγώνα. Στο εσωτερικό οι φοιτητές νιώθουν πως έχουν στα χέρια τους κάτι μεγαλύτερο από μια κατάληψη: μια συλλογική φωνή ενάντια στον φόβο.
Το απόγευμα, διαδηλώσεις ξεκινούν προς το Σύνταγμα. Η Αστυνομία παρεμβαίνει βίαια. Οι πορείες καταλύονται, αλλά ο κόσμος δεν απομακρύνεται• πολλοί επιστρέφουν στο Πολυτεχνείο αναζητώντας καταφύγιο και συμπαράσταση. Το βράδυ, τα συνθήματα σκορπίζουν στη νυχτερινή Αθήνα, μεταφέροντας ένα αίσθημα απελευθέρωσης. Ωστόσο, για πρώτη φορά η χούντα προετοιμάζει στρατιωτική κινητοποίηση.

Παρασκευή 16 Νοεμβρίου
Την αυγή, η πόλη είναι ηλεκτρισμένη. Γύρω από το Πολυτεχνείο έχουν στηθεί οδοφράγματα. Πλήθος ανθρώπων – φοιτητές, εργάτες, περαστικοί, νέοι και μεγαλύτεροι – παραμένουν στο πλευρό των καταληψιών. Η ρητορική του ραδιοσταθμού αποκτά δραματικό τόνο: «Αδέρφια μας στρατιώτες, είμαστε άοπλοι, δεν είμαστε εχθροί σας». Η κοινωνία ανασαίνει μέσα από τα κάγκελα του ιδρύματος.
Καθώς οι ώρες περνούν, οι δυνάμεις καταστολής ενισχύονται. Τεθωρακισμένα οχήματα εμφανίζονται στους γύρω δρόμους. Το βράδυ, ξεσπούν συγκρούσεις στις οδούς Στουρνάρη, Τοσίτσα και Μπουμπουλίνας. Η χούντα έχει πάρει την απόφαση: η καταστολή θα είναι στρατιωτική. Παρά τον φόβο, το Πολυτεχνείο μένει όρθιο, και οι φωνές από τον πομπό δυναμώνουν. Η Αθήνα κρατάει την αναπνοή της.
Προς τα μεσάνυχτα, τα τεθωρακισμένα παίρνουν θέσεις γύρω από την κεντρική πύλη. Οι καταληψίες προσπαθούν να διαπραγματευτούν, ζητούν να φύγουν ειρηνικά, να μη χυθεί αίμα. Οι εκκλήσεις δεν εισακούονται.

Σάββατο 17 Νοεμβρίου – Ξημερώματα
Λίγο πριν από τις 3:00, το άρμα μάχης κινείται μπροστά. Η στιγμή είναι σιωπηλή, σχεδόν παγωμένη. Με έναν τρομακτικό μεταλλικό θόρυβο, η πύλη εμβολίζεται. Οι φοιτητές που στέκονται πάνω της πέφτουν στο έδαφος. Στρατιώτες εισβάλλουν στον χώρο, ενώ ξυλοδαρμοί, συλλήψεις και πανικός απλώνονται σε όλο το συγκρότημα.
Παράλληλα, στους γύρω δρόμους μαίνεται η βία. Πυροβολισμοί, τραυματισμοί, άτακτο κυνηγητό. Άνθρωποι που δεν έχουν συμμετοχή στην κατάληψη αλλά βρέθηκαν στην περιοχή χτυπιούνται ή συλλαμβάνονται. Η πόλη, για ώρες, βρίσκεται σε κατάσταση πολιορκίας.
Ως το ξημέρωμα, η αντίσταση έχει κατασταλεί, αλλά το μήνυμα έχει εξαπλωθεί. Η σιωπή που ακολουθεί δεν είναι νίκη της χούντας• είναι η αρχή της πτώσης της.

Μετά την Εισβολή – 17 έως 20 Νοεμβρίου
Μετά τα γεγονότα, η δικτατορία επιβάλλει στρατιωτικό νόμο, απαγόρευση κυκλοφορίας και λογοκρισία. Πολλοί από τους συλληφθέντες βασανίζονται. Ωστόσο, το καθεστώς έχει χάσει την κοινωνική νομιμοποίηση. Η κυβέρνηση Μαρκεζίνη καταρρέει, και ο σκληρός πυρήνας του καθεστώτος οδηγεί σε νέο πραξικόπημα του Ιωαννίδη λίγες μέρες αργότερα.
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου, αν και βίαια κατασταλμένη, έχει δείξει ότι ο φόβος έχει σπάσει. Από εκείνη τη στιγμή, η δικτατορία μετρά τους τελευταίους της μήνες.

Επίλογος;
Το Πολυτεχνείο δεν τελείωσε όταν έπεσε η πύλη• τότε μόλις άρχισε να γράφεται η πραγματική του ιστορία. Γιατί εκείνη η νύχτα δεν ήταν απλώς μια στιγμή καταστολής, αλλά η στιγμή που ο λαός κατάλαβε ότι η σιωπή είχε σπάσει για πάντα. Στους δρόμους όπου ακούστηκαν οι πρώτες κραυγές, γεννήθηκε μια νέα συλλογική συνείδηση: ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται, κερδίζεται. Και κερδίζεται όχι από τους δυνατούς, αλλά από τους αποφασισμένους.
Οι φοιτητές του Πολυτεχνείου δεν είχαν όπλα• είχαν μόνο τις φωνές τους και το θάρρος να σταθούν απέναντι σε ένα καθεστώς που πίστευε πως θα κρατήσει αιώνια. Και όσο κι αν προσπάθησε η χούντα να θάψει εκείνες τις φωνές μέσα στη νύχτα, τις έκανε τελικά δυνατότερες. Γιατί δεν μπορείς να φυλακίσεις ένα λαό που έχει δει κατάματα τον φόβο και διάλεξε να μην υποχωρήσει.
Γι’ αυτό το Πολυτεχνείο δεν είναι μια απλή επέτειος. Είναι μια υπενθύμιση ότι ακόμη και στις πιο σκοτεινές εποχές, υπάρχει πάντα μια γενιά που σηκώνει το κεφάλι και λέει «ως εδώ». Είναι η απόδειξη ότι η δημοκρατία θεμελιώνεται από τους ανθρώπους που αρνούνται να ζήσουν γονατισμένοι. Κι όσο αυτές οι φωνές συνεχίζουν να ακούγονται, όσο περνούν από γενιά σε γενιά, το Πολυτεχνείο παραμένει ζωντανό — όχι ως μνημείο του παρελθόντος, αλλά ως υπόσχεση για το μέλλον.

Πολυτεχνείο- Το Χρονικό

Προοίμιο (1972–αρχές 1973)
•    Από το 1972, η χούντα προσπαθεί να ελέγξει τα πανεπιστήμια, επιβάλλοντας διορισμένες διοικήσεις, διαγραφές φοιτητών και λογοκρισία.
•    Αναπτύσσεται σταδιακά ένα υπόγειο φοιτητικό κίνημα με αντιστασιακές οργανώσεις.
•    Φεβρουάριος 1973: Κατάληψη της Νομικής Αθηνών και διαμαρτυρίες ενάντια στην επιστράτευση φοιτητών. Το καθεστώς απαντά με βίαιη καταστολή.

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 1973 — Η ΚΟΡΥΦΩΣΗ
Τρίτη 13 Νοεμβρίου 1973
•    Στο Πολυτεχνείο συγκεντρώνονται φοιτητές μετά από συνελεύσεις σε πολλές σχολές.
•    Η κατάληψη ξεκινά με κύρια αιτήματα ακαδημαϊκά και δημοκρατικά.
•    Στήνεται ο πρώτος αυτοσχέδιος σταθμός ραδιοφώνου («Εδώ Πολυτεχνείο»).
Τετάρτη 14 Νοεμβρίου
•    Η συμμετοχή αυξάνεται ραγδαία. Στο Πολυτεχνείο συνδέονται φοιτητές από όλες τις σχολές καθώς και πολίτες.
•    Ο ραδιοσταθμός εκπέμπει συνεχώς:
o    «Λαέ της Ελλάδας, το Πολυτεχνείο είναι δικό σου».
•    Η χούντα παρακολουθεί αλλά δεν παρεμβαίνει άμεσα, ελπίζοντας ότι το κίνημα θα εκτονωθεί.
Πέμπτη 15 Νοεμβρίου
•    Οι συγκεντρώσεις έξω και μέσα στο Πολυτεχνείο κορυφώνονται.
•    Η πορεία προς το Σύνταγμα δέχεται καταστολή, αλλά ο κόσμος επιστρέφει στο Πολυτεχνείο.
•    Ο σταθμός γίνεται κέντρο ενημέρωσης: εκδίδονται ψηφίσματα, υπάρχει ιατρική περίθαλψη, ομάδες περιφρούρησης.
•    Η κυβέρνηση του Μαρκεζίνη δείχνει ανήμπορη να ελέγξει τα γεγονότα.

ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΟΛΗΣ
Παρασκευή 16 Νοεμβρίου
•    Η χούντα κινητοποιεί στρατό, τεθωρακισμένα και προσωπικό των ΜΑΤ.
•    Από το απόγευμα μέχρι τα μεσάνυχτα ξεσπούν συγκρούσεις γύρω από το Πολυτεχνείο (Στουρνάρη – Πατησίων – Τοσίτσα – Μπουμπουλίνας).
•    Μετά τα μεσάνυχτα (ξημερώματα 17/11):
Ο ραδιοσταθμός απευθύνει δραματικές εκκλήσεις:
o    «Αδέλφια μας στρατιώτες, είμαστε άοπλοι!»
•    Στις 02:55 δίνεται εντολή στο άρμα μάχης να σπάσει την κεντρική πύλη.
Σάββατο 17 Νοεμβρίου (ξημερώματα)
•    03:00: Το άρμα εμβολίζει την πύλη. Φοιτητές που στέκονται στην πύλη τραυματίζονται.
•    Στρατιώτες εισβάλλουν στον χώρο και συλλαμβάνουν δεκάδες.
•    Οι συγκρούσεις συνεχίζονται για ώρες και επεκτείνονται σε πολλές γειτονιές της Αθήνας.
•    Υπάρχουν νεκροί και τραυματίες από πυροβολισμούς και ξυλοδαρμούς σε δρόμους γύρω από το Πολυτεχνείο 

ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΙΣΒΟΛΗ
17–18 Νοεμβρίου
•    Η χούντα επιβάλλει στρατιωτικό νόμο, απαγορεύει συγκεντρώσεις και κυκλοφορία.
•    Ξεκινά νέο κύμα συλλήψεων, βασανισμών και διώξεων.
•    Η κυβέρνηση Μαρκεζίνη καταρρέει, η «φιλελευθεροποίηση» τελειώνει.
20 Νοεμβρίου – Δεκέμβριος 1973
•    Η εύθραυστη εικόνα σταθερότητας του καθεστώτος εξαφανίζεται.
•    Ο Ιωαννίδης κάνει πραξικόπημα ανατρέποντας τον Παπαδόπουλο (25 Νοεμβρίου 1973).
•    Ακολουθεί η «σκληρή χούντα» Ιωαννίδη, που οδηγεί στα γεγονότα Κύπρου το 1974 και στην τελική κατάρρευση του καθεστώτος.

ΝΕΚΡΟΙ – ΤΡΑΥΜΑΤΙΕΣ
•    Επισήμως έχουν αναγνωριστεί πάνω από 20 νεκροί, όλοι σε γύρω δρόμους.
•    Πάνω από 1.000 τραυματίες, πολλοί σοβαρά.
•    Ανεπίσημες μαρτυρίες κάνουν λόγο για περισσότερους.