Τρεις βασικοί έλεγχοι που μπορούν να μας βοηθήσουν να διαπιστώσουμε αν ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός λειτουργεί νόμιμα και αν τα χρήματα που προσφέρουμε καταλήγουν πραγματικά στον σκοπό για τον οποίο προορίζονται.
Η υπόθεση της ΜΚΟ «Παιδική Χαρά», η οποία βρέθηκε στο επίκεντρο αποκαλύψεων σχετικά με τη λειτουργία της, έφερε ξανά στην επιφάνεια το ζήτημα της αξιοπιστίας των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στον χώρο της φιλανθρωπίας.
Καθώς πλησιάζει η περίοδος των Χριστουγέννων, κατά την οποία οι προσφορές και οι δωρεές προς ευάλωτες κοινωνικές ομάδες αυξάνονται, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε με ποιον τρόπο μπορούμε να ελέγξουμε έναν οργανισμό πριν του εμπιστευτούμε τα χρήματά μας. Είτε πρόκειται για ίδρυμα, είτε για σωματείο είτε για Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία (ΑΜΚΕ), υπάρχουν συγκεκριμένες διαδικασίες που μπορούν να μας βοηθήσουν να αποφύγουμε περιπτώσεις παραπλάνησης.
Ο πρώτος έλεγχος πριν από την πραγματοποίηση μιας δωρεάς
Το πρώτο βήμα είναι να επιβεβαιώσουμε ότι ο φορέας που απευθύνεται σε εμάς υπάρχει επίσημα και έχει το δικαίωμα να συγκεντρώνει χρήματα για φιλανθρωπικούς σκοπούς.
Όπως επισημαίνει η ειδικός, τα σωματεία που διοργανώνουν εράνους οφείλουν, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, να διαθέτουν την αντίστοιχη άδεια από την αρμόδια Περιφέρεια ή το υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας. Επομένως, πριν προσφέρουμε χρήματα, μπορούμε να ζητήσουμε να μας παρουσιάσουν το συγκεκριμένο έγγραφο.
Επιπλέον, ακόμη και όταν η άδεια είναι διαθέσιμη, υπάρχει η δυνατότητα περαιτέρω διασταύρωσης των στοιχείων του οργανισμού. Μέσω της ηλεκτρονικής υπηρεσίας της ΑΑΔΕ, με τίτλο «Αναζήτηση Βασικών Στοιχείων Μη Φυσικών Προσώπων», μπορούμε να ελέγξουμε αν ο ΑΦΜ είναι ενεργός και να επιβεβαιώσουμε την επίσημη επωνυμία του φορέα.
Με ποιον τρόπο ελέγχονται τα κοινωφελή ιδρύματα
Για να δημιουργηθεί νόμιμα ένα κοινωφελές ίδρυμα, απαιτείται η έκδοση Προεδρικού Διατάγματος για τη σύστασή του, καθώς και η έγκριση του καταστατικού του, το οποίο δημοσιεύεται στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως.
Αυτό σημαίνει ότι η ύπαρξη ενός ιδρύματος μπορεί να επιβεβαιωθεί μέσα από την αναζήτηση των σχετικών επίσημων εγγράφων στο διαδίκτυο.
Παράλληλα, την εποπτεία των συγκεκριμένων φορέων έχει η Διεύθυνση Κοινωφελών Περιουσιών του υπουργείου Οικονομικών. Για τον σκοπό αυτό, η Γενική Γραμματεία Δημόσιας Περιουσίας διατηρεί ηλεκτρονικό μητρώο, γνωστό ως «Ευρετήριο Κοινωφελών Περιουσιών», μέσω του οποίου μπορούν να αναζητηθούν σχετικά στοιχεία.
Τι πρέπει να γνωρίζουμε για τον έλεγχο των σωματείων
Στην περίπτωση των σωματείων, η νόμιμη αναγνώρισή τους προϋποθέτει την ύπαρξη δικαστικής απόφασης από το αρμόδιο Πρωτοδικείο και την καταχώρισή τους στο αντίστοιχο Βιβλίο Σωματείων.
Παρότι το συγκεκριμένο αρχείο δεν είναι ελεύθερα προσβάσιμο από όλους τους πολίτες, τηρείται στη γραμματεία του Πρωτοδικείου που είναι αρμόδιο για την περιοχή όπου εδρεύει το σωματείο.
Μέσω σχετικής αίτησης στο Τμήμα Σωματείων του αρμόδιου δικαστηρίου, η οποία μπορεί να υποβληθεί και ηλεκτρονικά, είναι δυνατό να εξακριβωθεί αν υπάρχει αριθμός καταχώρισης, αν έχει εκδοθεί η απαραίτητη δικαστική απόφαση και αν το σωματείο εξακολουθεί να λειτουργεί ή βρίσκεται σε διαδικασία λύσης ή εκκαθάρισης.
Ωστόσο, για την απόκτηση πλήρους αντιγράφου του καταστατικού ενδέχεται να απαιτείται η απόδειξη έννομου συμφέροντος. Αυτό σημαίνει ότι ο ενδιαφερόμενος πρέπει να έχει κάποια συγκεκριμένη νομική σχέση με το σωματείο, για παράδειγμα να είναι μέλος του, να έχει συναλλαγές μαζί του ή να εμπλέκεται σε σχετική δικαστική υπόθεση.
Πώς γίνεται η διασταύρωση των στοιχείων μιας ΑΜΚΕ
Ένα μεγάλο ποσοστό των οργανώσεων που δραστηριοποιούνται στον μη κερδοσκοπικό χώρο δεν έχει συσταθεί με τη μορφή σωματείου ή ιδρύματος, αλλά λειτουργεί ως Αστική Μη Κερδοσκοπική Εταιρεία (ΑΜΚΕ).
Για να διαπιστώσουμε αν μια τέτοια εταιρεία υφίσταται νόμιμα, μπορούμε να αναζητήσουμε τα στοιχεία της στο Γενικό Εμπορικό Μητρώο (ΓΕΜΗ).
Το συγκεκριμένο μητρώο περιλαμβάνει στοιχεία επιχειρήσεων και εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα και επιτρέπει τον έλεγχο της εταιρικής τους υπόστασης. Ωστόσο, η εγγραφή στο ΓΕΜΗ δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη φορολογικής συνέπειας. Ο έλεγχος των φορολογικών υποχρεώσεων και της δήλωσης των εισοδημάτων αποτελεί αρμοδιότητα της ΑΑΔΕ.
Ένα ακόμη στοιχείο που μπορεί να εξετάσει κάποιος είναι η δημοσίευση οικονομικών καταστάσεων. Ανάλογα με την κατηγορία στην οποία υπάγεται κάθε ΑΜΚΕ, ενδέχεται να υπάρχουν υποχρεώσεις κατάρτισης και δημοσιοποίησης χρηματοοικονομικών στοιχείων, όπως ο ισολογισμός και τα αποτελέσματα χρήσης, σύμφωνα με τα Ελληνικά Λογιστικά Πρότυπα (Ν. 4308/2014) και τον Ν. 4919/2022.
Εντούτοις, η ύπαρξη μιας νόμιμης εταιρείας δεν εγγυάται αυτομάτως ότι κάθε δωρεά αξιοποιείται με τον τρόπο που έχει ανακοινωθεί. Όπως αναφέρει η Μαριάντζελα Πρίφτη, για να διαπιστωθεί με μεγαλύτερη ακρίβεια πού κατέληξε η οικονομική ενίσχυση, θα μπορούσε κάποιος να ζητήσει πληροφορίες για την οικογένεια ή το πρόσωπο που υποτίθεται ότι υποστηρίχθηκε, ώστε να ενημερωθεί απευθείας για την εξέλιξη της υπόθεσης.
Τι χρειάζεται προσοχή κατά την τραπεζική κατάθεση
Ιδιαίτερη σημασία έχει και το πρόσωπο ή ο φορέας στον οποίο καταλήγουν τα χρήματα κατά τη διαδικασία της τραπεζικής μεταφοράς.
Σύμφωνα με την ειδικό, όταν κάποιος επιχειρεί να πραγματοποιήσει δωρεά προς έναν οργανισμό και στο πεδίο του δικαιούχου εμφανίζεται το ονοματεπώνυμο ενός φυσικού προσώπου αντί για την επίσημη επωνυμία του μη κερδοσκοπικού φορέα, θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα επιφυλακτικός και να αποφεύγει τη συναλλαγή μέχρι να επιβεβαιώσει την ταυτότητα του δικαιούχου.
Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να αναζητούμε την επίσημη ιστοσελίδα της οργάνωσης και να ελέγχουμε αν περιλαμβάνει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες. Συγκεκριμένα, θα πρέπει να αναγράφονται η πλήρης επωνυμία, η νομική μορφή, η έδρα, τα στοιχεία επικοινωνίας και ο ΑΦΜ της.
Επιπλέον, μια αξιόπιστη οργάνωση είναι σημαντικό να παρουσιάζει στοιχεία σχετικά με τη διοίκησή της, τις δράσεις που υλοποιεί και τις ετήσιες δραστηριότητές της. Η απουσία τέτοιων πληροφοριών αποτελεί λόγο για περαιτέρω διερεύνηση.
Εφόσον ολοκληρωθούν οι απαραίτητοι έλεγχοι και αποφασίσουμε να προχωρήσουμε στη δωρεά, είναι χρήσιμο κατά την τραπεζική μεταφορά να αναγράφουμε ως αιτιολογία τη λέξη «δωρεά», το ονοματεπώνυμό μας και, όπου είναι απαραίτητο, το πρόσωπο ή τη δράση που επιθυμούμε να ενισχύσουμε. Με αυτόν τον τρόπο υπάρχει σαφέστερη καταγραφή της συναλλαγής, κάτι που μπορεί να αποδειχθεί σημαντικό σε περίπτωση οικονομικού ελέγχου.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι οι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί μπορούν να εμφανίζουν οικονομικό πλεόνασμα στο τέλος μιας διαχειριστικής περιόδου. Η βασική προϋπόθεση είναι ότι το συγκεκριμένο ποσό δεν επιτρέπεται να διανεμηθεί στα μέλη τους, αλλά πρέπει να παραμείνει στον οργανισμό και να χρησιμοποιηθεί για την εκπλήρωση των σκοπών που προβλέπει το καταστατικό του.
Η ειδικός αναφέρει χαρακτηριστικό περιστατικό από επαγγελματικό της έλεγχο σε ΑΜΚΕ. Σε ένα παραστατικό εμφανιζόταν αγορά κοσμήματος αξίας 15.000 ευρώ, το οποίο υποτίθεται ότι είχε αποκτηθεί από την πελάτισσά της στο πλαίσιο βράβευσης. Ωστόσο, κατά τη διερεύνηση της υπόθεσης διαπιστώθηκε ότι το κόσμημα που είχε δοθεί ως βραβείο ήταν κατασκευασμένο από ατσάλι και δεν είχε αγοραστεί, ενώ το ποσό των 15.000 ευρώ αφορούσε διαφορετικό κόσμημα που είχε προμηθευτεί η ίδια.
Γιατί ο έλεγχος των ΜΚΟ αποτελεί τόσο περίπλοκη διαδικασία
Παρά τις διαδικασίες που προβλέπονται, η εποπτεία των μη κυβερνητικών οργανώσεων δεν αποτελεί μια απλή υπόθεση. Η λειτουργία τους μπορεί να συνδέεται με διαφορετικούς τομείς δραστηριότητας, όπως η κοινωνική προστασία, η ψυχική υγεία, το μεταναστευτικό ζήτημα και ο εθελοντισμός. Κάθε τομέας υπάγεται σε διαφορετικές αρμόδιες υπηρεσίες και υπουργεία.
Αντίστοιχα, η παρακολούθηση της οικονομικής και φορολογικής τους δραστηριότητας κατανέμεται μεταξύ περισσότερων αρχών. Η ΑΑΔΕ είναι υπεύθυνη για τα φορολογικά ζητήματα, ενώ η Αρχή Καταπολέμησης της Νομιμοποίησης Εσόδων από Εγκληματικές Δραστηριότητες, η Οικονομική Αστυνομία και οι εισαγγελικές αρχές έχουν διακριτούς ρόλους στη διερεύνηση πιθανών οικονομικών παραβάσεων.
Παράλληλα, όταν πρόκειται για δημόσιες χρηματοδοτήσεις και κρατικές επιχορηγήσεις, στον έλεγχο εμπλέκονται η Εθνική Αρχή Διαφάνειας και το Ελεγκτικό Συνέδριο.
Η κατανομή των αρμοδιοτήτων σε τόσους διαφορετικούς φορείς καθιστά συχνά δύσκολη τη συνολική παρακολούθηση της λειτουργίας των ΜΚΟ. Έτσι, οι πολίτες καλούνται να αναλάβουν ένα σημαντικό μέρος της ευθύνης για την προστασία των χρημάτων τους, πραγματοποιώντας οι ίδιοι τους απαραίτητους ελέγχους πριν προχωρήσουν σε οποιαδήποτε δωρεά.
Η οικονομική ενίσχυση ενός φιλανθρωπικού οργανισμού αποτελεί μια πράξη κοινωνικής αλληλεγγύης. Ωστόσο, για να έχει πραγματικό αντίκτυπο στους ανθρώπους που χρειάζονται βοήθεια, είναι απαραίτητο να συνοδεύεται από ενημέρωση, διαφάνεια και προσεκτική επιλογή του φορέα που θα τη διαχειριστεί.
